Gradić-Podgrađe
Gradić – Petrovaradinska Tvrđava – Podgrađe
Podgrađe Petrovaradinske tvrđave uglavnom čini ranija barokna celina. Iako prema Dunavu nedostaju porušene kapije, kao što su i neke stambene zgrade izgubile raniji izgled, građevinska harmonija ipak nije narušena. Podgrađe, koje se zvalo Vodeni grad ili Suburbium, u periodu od 1711. do 1726. preuređeno je u stalno utvrđenje. Kada je uključeno u fortifikacioni sistem, stambeni prostor je okružen rovovima i opasan zidanim bedemom. Tako je ovo naselje 1748. postalo vojna gradska opština. Sa Trga Vladike Nikolaja…
- Vojnička kafana Na uglu Štrosmajerove ulice, do 1918. godine, radila je najčuvenija oficirska kafana u Podgrađu – Kod sedam izbornih kneževa (Gasthaus zu den sieben Kurfursten). Vojnicima pristup nije bio dozvoljen. …u Beogradsku ulicu…
- Glavna maltarnica Smeštena u blizini Dunava, pored nje su morali da prođu svi kočijaši i putnici koje je put vodio preko pontonskog mosta. Tu se naplaćivala maltarina, odnosno mostarina. Na fasadi zgrade, u niši, stoji kip sv. Josifa, zaštitnika domaćeg ognjišta i lake smrti, koji u naručju drži malog Isusa, a ovaj kopljem u obliku krsta probija aždaju kraj nogu sveca.
- Vojna bolnicaVojna bolnica je nekadašnji franjevački samostan, koga je ukinuo car Josif II 1876. i pretvorio ga u vojni špitalj. Stara ratna komanda Ova skromna jednospratnica najstarija je u Podgrađu. U njoj je bila prva, odnosno Stara ratna komanda vojnog garnizona Tvrđave. Sagrađena je po nalogu barona Hajnriha Nehema, generala i komandanta u Petrovaradinu, koji je, posle Karlovačkog mira 1699, gradio i puteve. Nehem je umro 1713. godine i počiva u crkvi samostana Sv. Jurja, a na njegovoj nadgrobnoj ploči stoji najstariji epitaf u bogomolji.
- Zgrada Šajkaškog bataljonaLako naoružani, na čamcima šajkama, po kojima su i dobili ime, šajkaši su bili pripadnici rečne formacije koji su u borbama s Turcima činili ratne podvige na Dunavu i Tisi.
- Magistrat
Bivša Gradska većnica, jednostavne barokne arhitekture, građena je od 1726. Od 1934. do 1942. u ovoj zgradi je bilo smešteno 30 vagona istorijskog materijala iz Arhiva Vojvodine. U Magistratu su dugo čuvani trofeji iz bitke na Vezircu (koji su kasnije nestali). Danas je to stambena zgrada sa isturenom visećom kulom.
- Dvor Sremske biskupijePosle isterivanja Turaka obnovljena je Sremska biskupija. U Petrovaradinu su stolovala tri biskupa, a najpoznatiji je Vladislav Serenji, čiji grb i danas stoji na bivšoj biskupskoj rezidenciji.
- Vojna apoteka Prva apoteka u Petrovaradinu otvorena je 1765. i služila je prvenstveno u vojne svrhe. Menjala je dosta vlasnika: Franc Šams, rodom iz Češke, koji se bavio prošlošću Petrovaradina i Fruškogorja; Teodor Deodato, poreklom iz Venecije; Aleksandar Brodski, koji je 1906. godine pokrenuo list Fruškogorac. Apoteka se u početku zvala Kod zlatnog orla, i u njoj su povremeno priređivane i spiritističke seanse. Enterijer su 1953. likovno rekonstruisali slikari Ljubiša Petrović i Milutin Milutinović po uputstvima apotekara i istoričara farmacije Andrije Mirkovića.
- Kuća bana Jelačića Rodna kuća hrvatskog bana, austrijskog feldmaršala i vojskovođe, grofa Josifa Jelačića (1801-1859) najlepša je privatna barokna građevina u Petrovaradinu. Sagrađena je 1745. godine. Kao carski komandant, Jelačić je 11. juna 1849. pokušao da sa Srbima preotme Tvrđavu od Mađara, koji su prešli na stranu Lajoša Košuta. O stogodišnjici njegovog rođenja 1901. na fasadi je postavljena spomen-ploča. U kući su mahom stanovali generali. Jedan od poslednjih privatnih vlasnika bio je advokat Robert Paulović.
- Stara kasarna Preko puta Arsenala stoji dvospratnica sa dva balkona od kovanog gvožđa. Ovde je bilo sedište Male štapske komande. To je od 1928. do 1941. bila Kasarna kraljevića Tomislava. …skretanje u desno pored…
- Glavnog arsenala Nekadašnji Glavni arsenal jedna je od najvećih zgrada bivšeg Vodenog grada. Potiče iz prve polovine 18. veka. U njoj je bilo sedište dvorskog komesara i najveći, strogo čuvan vojni arsenal u Podgrađu. …do Štrosmajerove ulice…
- Samostan svetog Jurja Dvospratna barokna zgrada sa kipom sv. Ignacija, osnivača isusovačkog reda, na fasadi. U jednoj sobi na spratu postoji ploča iz 1899. Na kojoj je uklesano da je ovde od 1838. do 1840. kao mladi kapelan živeo Josip Juraj Štrosmajer (1815-1905). Ovde je više od 30 godina službovao Ilija Okrugić Sremac, pesnik i dramski pisac. Samostanska crkva, građena je od 1701. do 1714. godine, u baroknom stilu. Pročelje krase kipovi sv. Franje Ksaverskog, sv. Jana Nepomuka, reljef Bogorodice sa Isusom, poveći stilizovani krst i ploča hrvatskog kralja Tomislava. Podzemni hodnici Tvrđave dopiru čak do crkve. U temeljima samostanske crkve sv. Jurja nalazi se ovalna kripta iz dva dela, koja se za vernike i publiku otvara samo na dan Svih Svetih 1. novembra, kada se pale sveće i služi zaupokojena misa. Osim sveštenih i civilnih lica, ovde su sahranjivane i istaknute vojne ličnosti sa Petrovaradinske tvrđave. Sahranjivanje je obustavljeno iz zdravstvenih razloga. U glavnom oltaru je ploča o poseti cara Franje Josifa (1830-1916) ovom hramu 1852. Regent Aleksandar Karađorđević (1888-1934) ovde je 1919. godine bio počasni gost Petrovaradinaca. Bogomolja je generalno obnovljena 1903. i smatrana je najlepšom u Đakovačkoj biskupiji. Tada je ukrašena i slikama novosadskog umetnika, Bunjevca Stjepana Jakobovića. …nastavak na stepenište, gde je i prilaz za pešake i kroz…
- Kapiju Ludviga Badenskog do Sat kule… Vijugave kamene stepenice, nekada drvene, vode od Samostana sv. Jurja do Gornjeg Ludvigovog bastiona. Do bastiona se prolazi kroz tunel, koji je na ulazu i izlazu imao dvokrilna vrata. Danas su sačuvani neki delovi – alka i štufer, držači nekadašnje kapije na oklagijama. Petrovaradin je služio i kao tamnica, a njegovi slavni zarobljenici bili su Karađorđe posle sloma I srpskog ustanka 1813/14, i Vasa Pelagić kao noslilac socijalističkih ideja 1872. Izvor: Živko Marković, Petrovaradinska tvrđava - vodič, Novi Sad 2005.
